gởi bác tâm tịnh và các bạn thích ca dao "Người về em chẳng ..."


Posted by :{ ) ..73..133.161 on Jan 13, 2019 at 18:02:34:


Suy nghĩ t́m trả lời câu bác hỏi, tôi t́nh cờ gặp bài viết dưới đây. Đọc thấy vui vui nên copy/dán mời mọi người cùng đọc.

Thích nhất lập luận của tác giả về miền thứ 3.

+++++++


Một câu ca ở ba miền đất nước

Tác giả: Phạm Hải Lê

Có lẽ người Việt chúng ta ai mà chẳng từng hơn một lần được nghe khúc ca: Chàng về, em chẳng cho về, Em nắm vạt áo, em đề câu thơ... Đều cùng là lời ca của cô gái lúc chia tay tiễn dặn người thương, và dù rằng tất cả vẫn chỉ là một niềm đau đáu thương yêu, nhưng ở mỗi miền đất nước, khúc ca tiễn dặn người thương ấy lại tấu lên những cung bậc bồi hồi lưu luyến khác nhau.

Ta hăy cùng bắt đầu từ xứ Bắc để rồi theo chiều dài đất nước qua khúc ruột miền Trung dằng dặc mà xuôi về phương Nam của Tổ quốc.


Cô gái xứ Bắc - xứ của hội Lim, hội Gióng t́nh tứ, với những tà áo tứ thân mớ ba mớ bảy, với nón quai thao e ấp khuôn mặt trăng rằm, và cặp mắt lá răm lúng liếng - dặn ḍ người thương:

Chàng về em chẳng cho về

Em nắm vạt áo em đề câu thơ.

Câu thương, câu nhớ, câu đợi, câu chờ.

Khúc ca mở đầu bằng một lời tâm sự b́nh dị nhưng mạnh bạo Chàng về em chẳng cho về. Giữa hai từ phủ định, không và chẳng, nàng đă chọn từ chẳng và bỏ lại từ không; cho dù từ không mang thanh bằng - một cái thanh đặc trưng của vần thơ lục bát. Nếu lắng nghe thật kĩ, nếu cân nhắc giữa hai từ, ta có thể nhận thấy khá rơ ràng là từ chẳng được “đánh dấu” biểu cảm rơ nét c̣n từ không lại mang vẻ trung tính một cách “lạnh lùng”. H́nh như cái thanh hỏi “trúc trắc, trục trặc” đă góp phần khiến cho từ chẳng có được nét nghĩa bổ sung mới mẻ so với người bạn đồng chức, đồng nghĩa: từ không. Nét nghĩa bổ sung ấy dường như là cái vẻ nũng nịu, “nhơng nhẽo” rất dễ thương... Hài hoà với ngữ nghĩa ấy của từ ngữ, nhịp 2-2-2 thường gặp của câu lục đă được thay bằng nhịp 2-4 - một cái nhịp phù hợp với tâm trạng của nhân vật trữ t́nh - h́nh như khi vừa cất lời Chàng về, nàng đă hối hả nói liền một mạch nỗi ḷng của nàng, ư định của nàng: em chẳng cho về ?!

Nếu trong mấy câu đầu không hề xuất hiện điệp ngữ th́ ở câu cuối, chữ câu được luyến đi láy lại kèm với việc chia tách từ. Thương nhớ và đợi chờ, một vị từ biểu thị trạng thái tâm lí: thương nhớ và một vị từ biểu thị hành động tâm lí: đợi chờ. Thêm vào đó, điều đáng nói ở đây là chúng cùng trong một trường ngữ nghĩa hẹp - trạng thái tâm lí thương nhớ là cội nguồn dẫn đến hành động đợi chờ. Cả hai từ đều được ghép lại từ hai thành tố thương và nhớ, đợi và chờ để thành thương nhớ, đợi chờ. Và hai thành tố ấy thường sóng đôi với nhau. Nhưng ở lời ca này, nó bị tách đôi, mỗi một chữ đứng ở một đầu của bồi hồi mong nhớ - Câu thương, câu nhớ, câu đợi, câu chờ. Có lẽ tất cả những điều đó đă khiến câu thơ có màu sắc của một lời hẹn thề yêu thương thuỷ chung.

Cả khúc ca với toàn âm mở, âm vang, lại có vần bằng là chủ chốt, cộng hưởng với nhịp khoan thai của thể thơ lục bát đă khiến niềm yêu thương, lưu luyến của cô gái lúc chia tay như thêm ngân măi, vọng măi trong ḷng bạn, ḷng tôi. Nếu tôi hay bạn là chàng trai trong câu ca ấy chắc sẽ “cầm ḷng chẳng đặng” trước những lời t́nh tứ và thắm thiết nhường kia !


Vào tới miền Trung của truông dài phá rộng, của lễ giáo phong kiến ngàn đời, cũng câu ca trên nhưng lại mang màu sắc mới:


Chàng về em chẳng cho về

Em nắm vạt áo em đề câu thơ

Thơ đề ba chữ rành rành

Chữ trung, chữ hiếu, chữ t́nh là ba

Chữ trung em để phần cha

Chữ hiếu phần mẹ, đôi ta chữ t́nh.

Cũng đau đáu và bồi hồi một nỗi thương yêu ấy thôi nhưng cô gái trong bài ca này dường như có vẻ “tỉnh táo” hơn. Bởi nàng như đang làm một phép phân chia rạch ṛi - Câu thơ ba chữ rành rành: Chữ trung, chữ hiếu, chữ t́nh là ba. Chữ trung em để phần cha, Chữ hiếu phần mẹ,... Cái dáng dấp “chỉn chu” mọi nhẽ dường như thấp thoáng đâu đó sau lời thơ. Mở đầu lời giăi bày về lời thơ sẽ đề là câu thơ có dáng vẻ như một lời phân bua, như một sự bộc bạch cởi mở hết ruột gan: Câu thơ ba chữ rành rành. Không phải là câu thơ có ba chữ, cũng không phải là câu thơ ba chữ rơ ràng mà là Câu thơ ba chữ rành rành. Cái từ láy rành rành được dùng một cách đắc địa, nó làm cho lời phân bua dứt khoát hơn, rơ ràng hơn. Khuôn vần “anh”, một khuôn vần kết hợp giữa nguyên âm bổng /e/ và âm mũi vang /N/, cùng với thanh huyền, một thanh điệu có âm sắc trầm, đă tiềm tàng góp phần hiện thực hoá lượng nghĩa bổ sung đó của hai chữ rành rành. Song, dường như vẫn chưa hết băn khoăn, nàng giăi bày tiếp câu thơ ba chữ ấy là ba chữ ǵ. Nàng liệt kê từng chữ một một cách cụ thể: Chữ trung, chữ hiếu, chữ t́nh là ba. Cái tiết tấu 2-2-2-2 của nhịp thơ trong ḍng thơ này như góp thêm cho cái rành mạch kia thêm một lần, một độ rạch ṛi nữa.


Trên cái mạch rành mạch và chỉn chu ấy, đúng như lời răn của đạo Khổng, đạo Nho, nàng cung kính biếu chữ trung cho cha - rường cột của gia đ́nh, nàng trân trọng tặng chữ hiếu cho mẹ, cội nguồn của mọi yêu thương - nghĩa t́nh của gia đ́nh, ḍng tộc. Sau khi đă thực hiện lễ nghĩa với bậc sinh thành, nàng mới nghĩ tới chàng, tới ḿnh, tới đôi ta. Cái sau rốt ấy, cái mà nàng dành lại ấy là niềm thương mến, nhớ nhung, khắc khoải, bồi hồi để tặng người thương và ḿnh: chữ t́nh. Nghe đến đây, ta như giật ḿnh thảng thốt. Th́ ra, cái rạch ṛi kia chỉ là cái cớ ? Câu ca dồn sức nặng vào bốn chữ cuối. Cái nặng của thanh huyền, của vần bằng và âm vang đọng lại trong chữ t́nh đă cộng hưởng thêm cho cái nặng của t́nh người - t́nh yêu đôi lứa.

Theo chiều dài đất nước xuôi về phương Nam, hết truông dài phá rộng, ta tới Nam Bộ ph́ nhiêu, ruộng đồng bát ngát, đất của những con người giàu ḷng nghĩa hiệp... Thiên nhiên nơi đây khoáng đạt đến mê hồn, và con người cũng hồn nhiên phóng khoáng như thiên nhiên của vùng đất suốt bốn mùa chỉ có nắng vàng và gió lộng.

Và phải chăng v́ thế mà cô gái Nam Bộ lại tiễn dặn người yêu bằng câu ca nồng nàn, thắm thiết đến cháy bỏng như thiên nhiên của xứ sở chôn nhau cắt rốn của cô. Và thêm vào đó, nỗi niềm ấy được bày tỏ một cách hồn nhiên, bộc trực đến “thẳng băng”:


Chàng về em nắm vạt áo em la làng

Bỏ chữ thương, chữ nhớ giữa đàng cho ai?

Ngay trong lời mở đầu, không phải là lời t́nh tứ thiết tha được diễn đạt bằng một cặp lục bát với những câu chữ có âm sắc dịu dàng đầy nữ tính như cô gái xứ Bắc và cô gái miền Trung: Chàng về em chẳng cho về /Em nắm vạt áo em đề câu thơ... mà là lời bộc trực táo bạo, quyết liệt đến bất ngờ được dồn nén cả vào trong một ḍng thơ chín chữ Chàng về em nắm vạt áo em la làng... Một loạt yếu tố đồng nghĩa, gần nghĩa như nhờ, gọi, kêu, nhắn,... đă bị gạt bỏ để cho la hiện diện. Quả thật, nếu xét trên b́nh diện thang độ, th́ hai chữ la làng xứng đáng ở bậc cao nhất (so với những từ ngữ c̣n lại). Và ở đây thương nhớ cũng được tách đôi như xoáy sâu thêm nỗi niềm, như tăng thêm nỗi thổn thức. Và nữa, cái chữ thương, chữ nhớ ấy không phải dùng để đề lên vạt áo để gửi nhớ thương mà là nỗi lo lắng khôn cùng Chàng về ... bỏ chữ thương, chữ nhớ giữa đàng cho ai? Câu thơ - câu hỏi - Chàng về ... bỏ chữ thương, chữ nhớ giữa đàng cho ai? như trào ra do không thể ḱm nén dưới sức mạnh của niềm yêu thương mănh liệt. Niềm yêu thương ấy được bộc lộ hồn nhiên không hề giấu giếm - em đă thương anh rồi, sao anh nỡ về để bỏ em bơ vơ?

Một câu ca ở ba miền đất nước nhưng ngân lên với những nốt trầm bổng xao xuyến khác nhau. Tuy khác nhau về cách biểu hiện nhưng cả ba câu ca đều vẫn là một lời yêu thắm thiết nồng nàn, vẫn bồi hồi thổn thức xuyên suốt thời gian, không gian.

Phạm Hải Lê - SV Khoa Ngữ văn

-------------





Monitor only (poster can delete own posting with password "delete")
Password:   

Share your opinion!
________________________

Post A Followup

Name:       E-Mail:
Subject:
Comments:
 MĂ£ đang dĂ¹ng: 

VIETUNI [V1.618] viết bởi Trần Anh Tuấn, lấy từ website chĂ­nh của Anh Tuấn


[ VSGardens Forum ]