Bức tượng "Tiếc Thương"


Posted by :{ ) ..73..133.161 on Nov 07, 2018 at 11:17:09:

Đa số chúng ta đều trực tiếp hay gián tiếp có những gắn bó với những quân nhân của Miền Nam Việt Nam. Một vài bạn trong chợ này c̣n là cựu quân nhân. Mặc dù cuộc chiến tương tàn đă kết thúc nhưng mỗi khi nghĩ đến nhớ lại những đau thương do chiến tranh gây ra, chắc chắn trong chúng ta ai cũng có nỗi ngậm ngùi cho những người đă nằm xuống, đặc biệt ngậm ngùi cho những người lính miền Nam.

Tôi nghĩ nỗi ngậm ngùi thương tiếc ấy được thể hiện quá xuất thần qua bức tượng “Tiếc Thương” của Điêu Khắc Gia Nguyễn Thanh Thu. Lần đầu tiên tôi thấy tượng này là năm 1970. Từ đó mặc dù đă nh́n thấy nhiều bức tượng về lính khác ở nhiều nơi nhưng tôi vẫn nghĩ “Tiếc Thương” là “the best”.

Bài viết dưới đây là một tổng hợp của một số thư từ, bài viết thú vị nhận trong hộp thư liên quan đến bức tượng và tác giả. Xin gom, trích, xếp đặt để chia xẻ với bạn bè trong chợ.

Ngoài nhà văn Văn Quang được nêu danh, các đoạn trích từ emails của bạn th́ xin miễn. Tôi chưa xin phép các lăo ấy. Lôi tên tụi nó ra chưa chắc được chầu nhậu nào mà c̣n bị nghe chửi!

Mời đọc:

+++++++

(Trích)


Hầu hết người Miền Nam thời đó ai cũng biết bức tượng ông lính ngồi ngay trước nghiã trang khi đi xe vô Saì Gòn (Nghiã Trang Quân Đội Biên Hoà). Nó nổi tiếng đến độ người ta noí rằng đó là tượng cuả một anh lính nhảy dù đã chết sau khi ngồi cho ông Thu tạc, anh linh đó linh thiêng đến nỗi trời giông bão, hay đêm tối thì leo xuống đi dọc xa lộ trong khu đó, rất nhiều người "thấy".

+++++++

(Trích)

Năm 1971 tao về SG, có thời gian hơn 3 tháng vô Trường Mỹ Thuật Gia Định gần chợ Bà Chiểu học chơi mấy môn sơn dầu, và anatomy, tuy rằng môn sở thích là điêu khắc nhưng không có điều kiện nhà cưả, vật liệu để tập nên hay vô xưởng cuả các anh lớp trên coi. Một hôm đến xưởng thấy anh Lê Thành Nhơn học năm thứ 4 thứ 5 gì đó đang tiếp một ông đai úy xem có vẻ cung kính lắm (anh Nhơn gia thế rất khá giả, ba má anh có ngôi biệt thự ở đường Nguyễn Du, bên hông dinh Độc Lập, trong vườn để đầy các tác phẩm cuả anh dù lúc đó anh chỉ là sinh viên) Ông đại uý đi raỏ quanh các tượng baì tập cuả các anh SV naò thì họ đứng lên chaò, ông chỉ chỏ, góp ý kiến cho họ chổ naỳ chổ kia. Ông noí giọng Nam, da ngăm đen, người rắn roỉ, mắt leo nheo khi nhìn mấy bức tượng.

Anh Nhơn goị ông bằng Thầy. Tao tò mò theo sau để nghe lỏm lời ông nói. Chừng tiếng đồng hồ sau 6-7 anh sv cuả lớp điêu khắc đó đi theo ông ra quán nước sau trường. Tao ghé vô lớp sơn dầu.

Ngaỳ hôm sau gặp anh Nhơn, hoỉ thì anh noí: "Ông Nguyễn Thanh Thu đó, không biết sao?" Tao trả lời: "Ông là ai?" Anh Nhơn trợn mắt nhìn rồi phì cười: "Sao maỳ ngu dzậy? ổng là điêu khắc gia, tạc bức tượng ông lính "Tiếc Thương" ngồi ở Nghiã Trang Quân Đội Biên Hoà đó" Lúc đó tao mới vở lẽ ra là có nghe tên ổng nhưng xưa nay đâu có biết mặt.

++++++++
(Trích)

Ông Nguyễn Thanh Thu tạc bức tượng Tiếc Thương như thế naò.

Khoảng tháng 5- tháng 6 năm 1966 Đại Uý Nguyễn Thanh Thu được lệnh vô bộ Tổng Tham Mưu trình diện Trung Tướng Thiệu, lúc đó ông Thiệu đang là Chủ Tịch Uỷ Ban Lãnh Đạo Quốc Gia - giống như chức Quốc Trưởng hay Chủ Tịch Nước đại diên quốc gia; còn ông Kỳ là Chủ Tịch Uỷ Ban Hành Pháp Trung Ương - giống như chức Thủ Tướng cai trị quốc gia.

Tr. T Thiệu noí chiến tranh tăng cường độ, quân nhân chết nhiều, nghiã trang Hạnh Thông Tây chật rồi nên ông muốn làm một nghiã trang mới ở Biên Hoà. Ông muốn ông Thu qua khaỏ sát nghiã trang quân đội nổi tiếng ở Philippine về thiết kế Nghiã Trang Quân Đội Biên Hoà - NTQĐBH. Ông Thu không biết tại sao Tr.T Thiệu lại cho goị mình, ông Thiệu nói ông biết ông Thu từ khi ông Thu nhận giaỉ thưởng năm 1963 về bức tượng "Ngaỳ Về" tả người vợ ôm chồng lính trở về, lúc đó ông Thiệu còn là Đại Tá chỉ huy trưởng sư đoàn 5 BB.

Sau chuyến đi Philippine ông Thu về VN, trình cho Tr. T. Thiệu sơ đồ xây dựng NTQĐBH. Sau nhiều lần gặp ông Thiệu bàn bạc về đồ án naỳ, Tr.T. Thiệu lại yêu cầu ông Thu làm gấp một biểu tượng cho nghiã trang, một biểu tượng gì có ý nghiã để dân chúng biết sự hy sinh cuả quân đội. Thời gian rất cấp bách vì ông Thiệu muốn khánh thành nghiã trang vaò ngaỳ quốc khánh 1 tháng 11, 1966. Ông Thu xin 1 tuần lễ.

Suốt 7 ngaỳ đó ban ngaỳ ông Thu lên Nghiã Trang Hạnh Thông Tây xem cảnh lính chết được trực thăng tải về, mẹ cha, vợ con lính khóc lóc thê thảm, tang thương để "thấm" và tìm cảm xúc; ban đêm thì bò ra bàn mà vẽ. Ông vẽ 7 bức cảnh chiến trận, cảnh người lính trong mưa gió v.v...

Vào một buổi trưa nắng chang chang của ngày thứ sáu từ Nghĩa Trang Hạnh Thông Tây về ông Thu ghé vào một tiệm nước bên đường để giải khát. Khi bước vào quán, ông thấy một anh lính nhảy dù đang ngồi bên một cái bàn đă có 5,3 chai bia không. Trên bàn có hai cái ly, người lính Nhảy Dù vừa uống bia vừa lẩm bẩm nói chuyện với cái ly bên kia, lâu lâu lại rót bia vô cái ly đó, rõ ràng anh ta vừa uống vừa nói chuyện và cúng một người đă chết. Thấy vậy, ông bước qua làm quen với người lính Nhảy Dù, xin ngồi chung bàn. Người lính tỏ vẻ không bằng ḷng v́ bị phá cuộc đối ẩm của anh và người đă chết; đột nhiên, anh ta móc cái bóp đựng giấy tờ của mình ra và đưa cho ông Thu mà không thèm nhìn, như thể trình giấy cho Quân Cảnh. Ông Thu cầm lấy bóp và trở về chỗ ngồi, ṭ ṃ, mở bóp ra coi thấy những tấm h́nh trắng đen chụp cảnh các anh em đồng đội nơi chiến trường. Vì muốn làm quen với người lính ông ghi tên, địa chỉ và KBC của anh ta trước khi cầm bóp trả lại cho chủ nó.

Tối hôm đó không ngủ, ông Thu vẽ xong 7 bản mẫu đã có phác hoạ từ trước nhưng đầu óc ông cứ nhớ đến h́nh ảnh người lính dù với gương mặt buồn bă tên Vơ Văn Hai ông gặp trong quán.

Đến 8 giờ sáng có người đến rước ông vào gặp Tr.T. Thiệu tại Dinh Gia Long. Tr.T. Thiệu đang tiếp một vị tướng nên Đại Tá Cầm, Chánh Văn Phòng baỏ ông đợi. Ông ra ngoài đi lang thang trên hành lang của dinh, vừa nghĩ tại sao ḿnh không vẽ Vơ văn Hai cho rơ ràng. Ông trở vào pḥng Đại tá Cầm định xin một tờ giấy để phát họa những ư tưởng đă nghĩ ra. Nhưng khi trở vào trong, thấy Đại Tá Cầm đang bận, ông không dám làm phiền, nh́n phía sau lưng Đại tá Cầm thấy trong giỏ rác có một bao thuốc lá không; ông lượm bao thuốc lá và trở ra ngoài, dùng mặt trong của bao thuốc phát họa hình ảnh anh lính Võ Văn Hai, trong lúc xuất thần ông thấy hài ḷng về bức h́nh. Vưà lúc đó Đại Tá Cầm gọi ông Thu vô trình diện Tr. T. Thiệu.

Ông Thu tŕnh bày về 7 bản đă vẽ từ trước cho Tr.T. Thiệu xem. Xem xong Tr.T. Thiệu hỏi: “Anh Thu à! bản nào tôi cũng thích nhưng anh là cha đẻ của nó, anh nên cho tôi biết tấm nào hay nhứt.” Ông Thu rụt rè nói với Tr.T. Thiệu : “Thưa mới đây thôi trong khoảng 15 phút trong khi chờ gặp Tr.T tôi mới nghĩ ra một đề tài được phát họa trên một bao thuốc lá. Tôi không dám vô lễ tŕnh lên Tr.T. Nhưng đây là phát họa tôi thấy hay nhứt. Tr.T. hỏi, thì tôi chọn bản này, nhưng không dám tŕnh lên Tr. T”

Ông Thiệu ngạc nhiên, biểu ông Thu cứ đưa cho ông coi. Ông Thiệu vưà coi, ông Thu vưà giải thích về trường hợp Vơ Văn Hai mà ông đă gặp trong quán nước. Ông Thiệu hoỉ đặt tên cho đề taì đó là gì ông Thu đưa ra các tên như 1)T́nh đồng đội, 2) Khóc bạn , 3) Nhớ nhung, 4) Thương tiếc, 5) Tiếc thương .

Ông Thiệu đồng ư tên "Tiếc Thương" và yêu cầu ông Thu phóng to bản vẽ bức tượng cho ông coi rồi duyệt. Đại tá Cầm vội cho chuẩn bị gấp palette - giá vẽ, bút và maù cho ông Thu. Ông thu dùng trí tưởng tượng cuả mình về dáng vẻ và nét mặt cuả Võ Văn Hai nhưng cần mẫu sống mặc quân phục, đeo vũ khí để làm cho bức vẽ sống động. Đại tá Cầm xung phong ngồi trên một chiếc ghế đẩu làm mẫu. Sau khi hoàn tất, Tr. T Thiệu cầm bức họa tấm tắc khen và kư tên vào đó “Tr.T. Nguyễn văn Thiệu ngày 14 /8/1966 ” để chấp thuận đề án bức tượng với chỉ thị phaỉ hoàn thành trước ngaỳ 1 tháng 11, 1966 tức không đến 3 tháng nưã.

Để hoàn thành bức tượng ông Thu phaỉ tìm gặp Võ Văn Hai. Từ KBC cuả ông Hai ông Thu tìm được đơn vị đó. Sau khi nghe trình baỳ với thiếu tá tiểu đoàn trưởng về đề án cuả Tr. T. Thiệu; ông thiếu tá naỳ sốt sắn noí: "Không cần thằng Võ Văn Hai, nó nhỏ con, tui cho anh một chục thằng to con, đẹp trai oai hùng hơn nó nhiều." Ông Thu noí chỉ cần ông Võ Văn Hai, ông Thiếu Tá không chiụ, ra lện tập hợp nguyên đại đội cuả Võ Văn Hai, cao trước, thấp sau. Khi đại đội tập hợp đầy đủ chính tay ông thiếu tá lôi mấy anh cao to đứng hàng đầu ra giao cho ông Thu. Ông Thu hoảng quá chạy xuống các hàng sau kêu to: "Anh naò là Võ Văn Hai, Võ Văn Hai đâu ra trình diện" - đến gần cuối thì Võ Văn Hai tách ra trình diện. Ông Thu dắt Võ Văn Hai lên trình ông thiếu tá, ông buộc ông Thu phaỉ nhận luôn 4 người cao to ông chọn.

Ông Thu dẫn 5 người ra khoỉ trại hậu cứ tiểu đoàn, noí với 4 anh kia: "Tui ký phép cho mấy anh một tháng, về nhà nghỉ ngơi, không cần làm gì hết, chỉ đừng đi đâu lang thang bị quân cảnh bắt, mắc công tui đi lãnh. Sau 1 tháng thì về lại đơn vị" 4 anh lính dù ngỡ ngàng, nhưng mừng rỡ nhận giấy phép. Anh Võ Văn Hai được ông Thu dắt về nhà, mỗi ngaỳ ngồi làm mẫu cho ông vaì giờ, còn lại thay đồ dân sự, nghỉ ngơi, ăn uống. Ông Thu chỉ cố gắng vẻ lại nét mặt cuả anh Hạ Sỹ Võ Văn Hai đau buồn khi ngồi trong quán "tiếc thương" người bạn đồng đội đã chết. Ông Thu vẽ ban ngaỳ, rồi ban đêm cầm cây đèn cầy to soi ngang, soi dọc khuôn mặt cuả anh Hai. Anh Haỉ thì phaỉ cố nhớ lại tâm trạng cuả mình trong cái quán cả tháng trước đó. Một đêm ông Thu "bắt" lại được nét mặt u buồn cuả anh Haỉ. Coi như hoàn tất tác phẩm, sáng mai ông cho anh ta trở về đơn vị.

Thời gian sau đó là tạc lớn lỏi tượng bằng đất sét rồi đúc thành bức tượng cao 11 mét mang đặt tại NTBH đúng ngaỳ 1, tháng 11, 1966. Nhờ ông Thu là một sỹ quan trong quân đội, được sử dụng các phương tiện quân đội nếu không thì không thể hoàn thành bức tượng trong thời gian gấp rút đó. Điều khó khăn không phaỉ là kỹ thuật điêu khắc và đúc tượng, mà nắm bắt được cái hồn cuả khuôn mặt, cảm xúc thật cuả một người lính cấp thấp trải qua chiến trặn và đau thương cuả sự mất mát.

Do đó có thể hiểu được nỗi lòng cuả Điêu Khắc Gia Nguyễn Thanh Thu khi phaỉ chiụ những đau đớn, tuỉ nhục thân xác mà giử chặt lấy tác phẩm tinh thần cuả mình như một đưá con, dù nó đã chết. Không là một nghệ sỹ, không thể hiểu được những gì trong lòng ông Thu.

++++++

(Trích)

Khoảng 1981 tao về ở trong Cư Xá VNTT Thị Nghè - năm 1990 thằng … về VN có ghé nhà đó một lần - Cách nhà khoảng 5 căn, phiá đối diện có một người đàn bà trung niên, làm sao đó quen với bà già (tao). Một lần chị ghé vô nhà thăm bà già, gặp tao chaò hoỉ thì chị chỉ bức sơn dầu 40mmX60mm vẽ cảnh rừng sâu và con suối chỉ có ba maù xanh,trắng, vàng hoỉ: "Em vẻ đó hả?" Tao gật đầu. Chị đưa mắt leo nheo nhìn rồi nhỏ nhẹ noí: "Em biết Nguyễn Thanh Thu không?" Tao noí: "Dạ biết chớ, ổng làm bức tượng "Tiếc Thương", em có gặp ổng một lần trong trường Mỹ Thuật Gia Định" Chị buồn rầu noí: "Nó bị người ta nhốt trong tù, đánh đập dữ lắm" Noí xong chị về. Từ đó tao thấy rõ ràng cặp mắt nhìn leo nheo cuả chị́ giống ông Thu như đúc.

++++++++

(Trích)

Năm 1975 ông Nguyễn Thanh Thu mang lon thiếu tá. Ông đi tù cải tạo như mấy trăm ngàn sỹ quan Ngụy khác. Thời gian đầu ông cũng chỉ bị đói và lao động cực nhọc như các bạn tù khác. Bỗng hơn một năm sau ông bị goị lên phòng quản giáo. Trong đó đã có sẳn 6 ông bộ đội đứng chờ. Họ hoỉ ông làm tượng "Tiếc Thương", "Thương Tiếc" gì đó cuả tên lính Ngụy ở nghiã trang lính ngụy Biên Hoà sao không khai báo? Ông Thu noí ông tưởng chỉ phaỉ khai "tội ác" chống nhân dân thôi, còn tượng là tác phẩm nghệ thuật, không gây tội ác thì khai làm gì? vì ông còn những tượng "Được Muà" cô gái ôm bó luá v.v...Thế là 6-7 người cuả họ xông vaò đấm đá, đánh ông văng từ người naỳ qua người kia cho đến khi ông ngất xiủ. Sau đó lôi ông vaò nhốt trong một cái "cô néc". Buổi trưa nó nóng dưạ vaò tường phỏng lưng, phaỉ nằm mẹp xuống sàn, buổi tối lạnh thấu xương, run cầm cập. Mỗi ngaỳ được 2 củ khoai sùng chià vô cái lổ khoét bằng bàn tay và một lon nước. Ăn đó, đái đó, iả đó. Mấy tháng trời như vậy, ông Thu hoàn toàn suy sụp. Mốt hôm cưả cô-néc được mở ra, ông Thu không đứng lên tự đi được, họ lôi ông xềnh xệch vô văn phòng quản giáo. Ông trưởng trại noí Cách Mạng đã điều tra ra tượng "Tiếc Thương" - nó là một chứng cớ cực kỳ phản động. Ông noí tiếp: "Việc làm chống phá cách mạng cuả những tên Ngụy khác xong thì không còn gây nguy hại, "Tiếc Thương" cuả ông Thu nó còn đó, di hại daì daì mặc dù nó đã bị lôi xuống, đốt chảy thành nước. Do đó tội lỗi cuả ông Thu là không thể tha thứ, caỉ tạo được. Vậy mà ông Thu gian dối, không khai báo" Họ buộc ông phaỉ viết tờ thú tội và khai thêm những tội ác khác. Ông Thu khai rằng không biết tác hại cuả "Tiếc Thương", đối với ông chỉ là một tác phẩm nghệ thuật diễn tả tình đồng đội, người sống, tiếc thương người chết. Họ đánh ông một trận nưã vì tội ngoan cố rồi lôi ông giam lại vaò cô néc.

Ông Thu sống lại trong cô néc, không còn ý niệm thời gian. Một hôm cưả cô néc mở, ông lại được lôi lên phòng Quản Giáo. Ông Quản Giáo vổ vai ông Thu noí nhỏ nhẹ: "Anh Thu naỳ, tôi không biết và không thấy bức tượng đó ra thế naò, chỉ nghe báo cáo lại. Tôi cũng chẳng muốn hành tội anh làm gì. Bây giờ anh chỉ cần khai rằng bức tượng đó cuả một thằng khác làm và nó đã bỏ trốn đi đâu mất rồi, anh chỉ là người phụ việc làm ra nó thôi. Thế thì chúng tôi sẽ không biệt giam anh nưã và giao anh về trại lao động với anh em cuả anh." Ông Thu ngẫm nghĩ một lúc rồi trả lời: "Thưa cán bộ, tượng đó là tác phẩm cuả tôi, chỉ một mình tôi làm, nó như đưá con cuả tôi vậy, làm sao một người cha có thể bỏ con mình. Tôi cảm ơn cán bộ nhưng tôi làm tôi chiụ, không thể đổ cho người khác" Ông quản giáo tức quá nhaò đến đấm đá ông Thu tuí buị, trong cơn phẩn nộ đó ông táng vaò mang tai trái cuả ông Thu, ông nghe một tiếng "bốp" chát chuá và từ đó tai trái cuả ông điếc hẳn luôn.

Trời lúc đó đã tối, ông quản giáo quát goị vệ binh chuẩn bị mang ông Thu ra xử bắn. Lúc sau hai vệ bịnh xốc nách ông Thu từ dưới đất dậy, lôi ra sân trại tù. Ông Thu biết mình sắp chết, ông thầm khấn vái linh hồn các quân nhân tử trận, xác chôn ở Nghiã Trang Biên Hoà hãy giúp ông. Bỗng nhiên có tiếng xe nhà binh chạy vaò cổng trại, ánh đèn phá chiếu loá mắt vaò đám người đang lôi ông Thu đi. Một tiếng quát lớn: "Naỳ anh kia lại đây", một vệ binh đang xốc nách ông Thu buông ông ra đi đến phiá chiếc xe. Có tiếng họ noí xì xaò với nhau và chừng 5-10 phút sau vệ bịnh quay lại, xốc nách ông Thu, ông không thấy gì, chỉ nghe tiếng mở khoá và tiếng cưả sắt ken két, rồi bị xô ngã vaò trong. Ông biết mình không bị bắn và bị nhốt lại.

Ông Thu bị tù cải tạo hơn 8 năm, trong đó hơn 8 tháng biệt giam trong cái cô-néc đó. Sau lần bị xô vaò cô néc cuối cùng, ông được tha về với trại lao động, ông nghe rằng các quản giáo và cách mạng không ai biết gì về bực tượng "Tiếc Thương", nó bị kéo đổ ngay sau ngaỳ 30 tháng 4, 1975 rồi mang đi nấu chảy lấy đồng. Nguyên nhân ban chỉ huy trại cải tạo và an ninh phaỉ truy xét lại hồ sơ "Tiếc Thương" là qua lời chỉ điểm cuả các ăng ten trong trại tù cuả ông Thu, họ là những quân nhân, đồng đội cuả ông Thu cùng ở tù được Cách Mạng móc nối bí mật với quyền lợi được thêm vaì kí lô thức ăn cho mỗi tháng, thường là 11kg, so với 9kg.

Ông Thu qua Mỹ theo diện H.O. ông sống với bức tượng "Tiếc Thương" cuả mình, làm lại một phiên bản nhỏ và vận động tiền trong đám dân tị nạn như ông để tái hiện tác phẩm lớn cao 11m cả bệ như ở Nghiã Trang Biên Hoà, nhưng không ai hưởng ứng. Sau đó ông bỏ về lại Việt Nam, sống với kỷ niệm.

+++++++

(Bài viết của tác giả Văn Quang)

Điêu khắc gia NGUYỄN THANH THU

Tôi viết bài này chỉ có mục đích thông tin về người nghệ sĩ tài hoa đă làm nên một bức tượng Tiếc Thương để lại trong ḷng mọi người và anh có dịp tâm sự với bạn đọc.
Văn Quang

Văn Quang là một tên tuổi khá nổi của Miền Nam trước 1975. Ông có nhiều độc giả và những tác phẩm của Văn Quang được nhắc đế là tiểu thuyết Chân Trời Tím, Nguyệt Áo Đỏ,
Sau 1975, ông ngưng bặt một thời gian dài. Mới đây ông xuất hiện trở lại với lá thư từ bàn viết "lưu vong" từ thị trấn đất đỏ B́nh Phước, có tên là "Lẩm Cẩm Sài G̣n Thiên Hạ Sự", chỉ gửi ra hải ngoại. Các bài viết của ông được báo chí và độc giả hải ngoại đón nhận nồng nhiệt.
Những bài viết đăng lại trên trang Ảo Ngôn của gio-o đă được sự chấp thuận của nhà văn Văn Quang

Hoài băo của người dựng tượng Tiếc Thương

Từ trước Tết Đinh Hợi, tôi đă có dịp gặp anh Nguyễn Thanh Thu, tác giả của tác phẩm điêu khắc nổi danh “Tiếc Thương”, chắc bạn đọc ở Việt Nam chưa ai quên. Anh đă đi định cư tại Hoa Kỳ, nhưng gần đây có nhiều bạn bè và “tin đồn” anh đă trở về Việt Nam. Và cũng không ít dư luận cho rằng nhân dịp Nghĩa Trang Quân Đội được trả lại cho tỉnh B́nh Dương, có thể tác giả sẽ có cơ hội dựng lại tác phẩm ở một… nơi nào đó.

Tôi nhận được e mail và điện thoại của anh Huy Phương từ Mỹ, nhờ đi t́m anh Nguyễn Thanh Thu. Nhưng oái oăm thay cái địa chỉ anh cho lại rất mơ hồ: Phường 5, đường Lê Quang Định và anh c̣n “vẽ đường cho hươu chạy… lạc” rằng “ở phía cổng sau Bộ Tổng Tham Mưu cũ, cứ hỏi, ai cũng biết”. Tôi đem cái địa chỉ đó đi hỏi lung tung, chẳng ai biết và chẳng ai có thể “đoán” ra nó nằm ở cái chỗ nào trên con đường đă có quá nhiều thay đổi này. Tôi thuê xe ôm đi t́m một lần, nhưng cái Phường 5 đường Lê Quang Định rối rít tít mù với hàng dăy phố xá, đường hẻm, đường cụt. Anh xe ôm chuyên nghiệp ở vùng này cũng không thể ṃ ra. Nhưng th́ giờ của tôi c̣n lại ở Sài G̣n rất ít, và bạn bè đă nhờ th́ không thể bỏ cuộc. Tôi điện thoại cho Thái Phương rủ thày giáo này cùng đi kiếm, hay nói cho đúng hơn là đi “ṃ kim đáy biển”, may ra th́ gặp.

Đi t́m “ông nặn tượng”

Đi suốt một buổi sáng, hai anh em chúng tôi muốn “căi lộn” v́ hẻm này hẻm kia, đường này đường khác. Nhưng cuối cùng tôi “vớ” được một bà già trong con hẻm đường Lê Quang Định, bà đang ngồi vo gạo ở phía cổng sau căn nhà mặt tiền. Tôi hỏi bà cụ ở đây lâu chưa? Bà vui tính nói: “Mới gần 60 năm cuộc đời thôi”. - “Thế th́ chắc cụ biết, hồi xưa có ông chuyên nặn tượng ở gần đây?”. Bà cụ suy nghĩ một chút rồi nhớ ra: “Ở vùng này, chỉ có ông nặn tượng ở đường bên cạnh đây chứ không phải đường này”.

Đúng rồi, “nghề nặn tượng” là một nghề hiếm nên có hy vọng đúng là dịa chỉ chỉ cần t́m. Bà cụ chỉ “ṿng vo Tam quốc” nhưng cũng không khó t́m lắm. Đi loanh quanh qua con ngơ hẹp, chỉ đủ cho 2 chiếc xe gắn máy tránh nhau, chúng tôi lại ngớ ngẩn trước một ngă ba. Vừa cất tiếng hỏi thăm đường th́ một thiếu phụ khá trẻ và… khá đẹp, lên tiếng:
“Các ông cần t́m nhà ông nặn tượng, cứ đi theo tôi. Nhân thể tôi cũng đi qua đường đó”. Được lời như cởi tấm ḷng, thày giáo Thái Phương hộc tốc phóng xe theo thiếu phụ không quên ca một câu hơi lớn đủ để người đàn bà nghe được: “Người Sài G̣n bây giờ hiếu khách thật anh nhỉ”. Tôi không quên “bốc” thêm: “Cũng tùy người thôi ông ạ, gặp người tử tế th́ may. Có những người “gắt như mắm tôm”, đă không chỉ đường c̣n bị mắng, bị nguưt nữa mới buồn”. Nhưng có một điều anh Huy Phương chỉ đúng, hầu như tên những người nghệ sĩ dù là từ thời xưa, những người dân ở đây, nếu là người ở Sài G̣n lâu năm, nhiều người c̣n nhớ.

Đi loanh quanh vài con hẻm, chúng tôi dừng lại trước của một tiệm cà phê rất “hoành tráng” có cái tên cũng khá “ ấn tượng” là “TƯỢNG ĐÁ”. Quán cà phê rộng, trong một khu cứ như công viên, có những cây cổ thụ gốc rễ xù x́, cao ngất ngưởng. Bên cổng là một cái nhà nhỏ cho mấy anh “bảo vệ”. Thấy cái cảnh có vẻ “bế thế”, tôi trở nên ngập ngừng hỏi thăm bác Nguyễn Thanh Thu.

Anh bảo vệ chỉ ngay một anh thanh niên: “con ông Thu đó”. Chúng tôi thở phào, tay bắt mặt mừng với người con trai của anh Thu, như đă… quen nhau từ khuya. Anh thanh niên đưa chúng tôi vào theo con đường nhỏ bên phải quán cà phê. Lúc đó điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu đang đổi nghề điêu khắc sang “thợ làm vườn”. Anh đang tưới cho mấy chậu cảnh quư ngoài hiên nhà. Xung quanh anh là một số những tác phẩm lẫn lộn cả cũ và mới nằm rải rác trong khu vườn hoa tĩnh lặng. Phía bên kia mới là những dăy bàn ghế cho quán cà phê đang đông khách, được ngăn chia bằng mấy thân cây si, cây đề cổ thụ x̣e những tàn lá che kín nửa vùng sân.

Nhận ra người quen, anh Thu rời cây kéo tỉa hoa, vui mừng ôm vai bạn. Kiểu “ăn diện” của Nguyễn Thanh Thu bao giờ cũng giản dị đến… quá b́nh dân. Cái “mũ nồi” từ đời tám kiếp nào vẫn chùm hụp trên đầu, có vẻ cố giấu cái đầu hơi lớn. Nhưng đó là “dấu ấn đặc biệt made in Nguyễn Thanh Thu”, không lẫn đi đâu được. Cứ như, nếu không có cái “mũ nồi đen” và không có vẻ lam lũ th́ không phải là Nguyễn Thanh Thu.

Nhà điêu khắc đang làm ǵ?

Chúng tôi ngồi quanh chiếc bàn nhỏ được tạo h́nh bằng một gốc cây. Anh Thu bắt đầu tâm sự: “Tôi về Việt Nam hai năm rồi đấy, chứ không như dư luận cho rằng tôi mới về để… làm một cái ǵ đó”.

Thái Phương hỏi thẳng thừng:

– Không phải là để dựng lại tượng Tiếc Thương sao?

Nguyễn Thanh Thu cười hà hà, có vẻ khoái chí v́ câu hỏi thẳng thắn này. Anh bật người ra phía sau, hất hàm hỏi lại:

– Ai cho làm mà làm?

Thái Phương gặng tiếp:

– Nhưng anh có ư định đó không?

– Tôi về đây hai năm rồi với một hoài băo khác chứ không phải là dựng lại tượng Tiếc Thương. Người nghệ sĩ chỉ sáng tạo một lần. Lần thứ hai không thể làm như lần thứ nhất. Nhưng nó sống được trong ḷng mọi người th́ tự nó c̣n măi. Tôi tự hào về tác phẩm này. Dựng lại là một điều chẳng hay ho ǵ. “Nó” sống trong ḷng mọi người là đủ.

Chúng tôi hiểu ư anh, nhưng thật t́nh sống ở đây lâu, chúng tôi biết, có những điều mà những người như anh Thu hơi ngại, cần phải “giữ ḿnh”. Chúng tôi cũng chẳng khác ǵ anh. Tôi thông cảm dễ dàng, tuy nhiên cũng cố moi xem anh Thu có gặp trở ngại ǵ trước những dư luận đó không. Anh lắc đầu:

– Chẳng có ǵ đáng nói cả. Thật sự là tôi có một hoài băo đă ấp ủ từ lâu chứ chẳng phải là bây giờ mới có. Một bức tượng nói về cuộc sống tươi đẹp của người dân Đồng bằng sông Cửu Long.

Thái Phương vốn “nhậy cảm” nên mỉm cười hỏi lại:

– Anh không cho rằng làm như thế là… hơi kỳ cục trong lúc này sao? Người khác có thể hiểu lầm anh về đấy…
Nguyễn Thanh Thu xua tay, trả lời đầy tự tin:

– Dự định sáng tác một tác phẩm lớn đă có từ vài chục năm nay. Ngay khi ở Mỹ, tôi cũng đă từng nói chuyện với anh Huy Phương và một số anh em thân gần về dự định này. Nhưng ở Mỹ tôi không có phương tiện làm việc này. Về đây có không gian rộng, cuộc sống gần gia đ́nh, ổn định hơn, tôi hy vọng nối tiếp được những cảm hứng từ xa xưa, tiếp được cái mạch sống của những người dân Việt trên những mảnh ruộng vườn cây… Như thế có cơ hội khơi lại cảm hứng hơn, tác phẩm sẽ “sống” hơn.

Anh chỉ tay về phía bức tượng một thôn nữ, ôm bó lúa, đứng trên khoảng không gian bao la:

– Đó là tác phẩm mới nhất của tôi đấy. Về đây tôi mới làm. Tôi đă làm chừng hơn mười bức tượng như thế rồi. Kể cả khi c̣n ở bên Mỹ và thời gian đầu, khi trở về đây. Nhưng làm rồi phá, phá rồi làm. Cái ǵ không có hồn, tôi dẹp liền.

– Có phải là tác phẩm anh ưng ư nhất không?

– Đúng thế, bức tượng này là h́nh mẫu, trong toàn cảnh bức tượng lớn mà tôi đang ấp ủ. C̣n chín cái đầu rồng đang phun nước nữa, tôi sẽ chỉ cho các anh xem sau. Đây là bức tượng nhỏ, cũng như hồi tôi làm tượng Tiếc Thương th́ trước hết phải có một bức tượng nhỏ trong cái mô h́nh của nó. Đến khi có điều kiện thực hiện, nói cho rơ là khi có “ngân quỹ”, cứ theo đó mà dựng tượng lớn. Lúc dựng tượng lớn, khó mà thay đổi được hoặc không thể thay đổi được. Các anh vào đây, tôi chỉ cho xem cái này sẽ rơ hơn.

Anh đứng lên, đưa chúng tôi vào trong căn nhà nhỏ phía sau. Treo trên bức tường khoảng 4 thước vuông là một mô h́nh được vẽ bằng tranh màu. Trên đó có thể h́nh dung ra toàn cảnh bức tượng. Anh dừng lại, say sưa giới thiệu:

– Đây là tất cả ước vọng và tâm tư của tôi. Cảnh chín cái đầu rồng từ mặt biển phun lên vựa lúa dưới chân cô thôn nữ. Đó là h́nh tượng rất Việt Nam, nó là tượng trưng cho người dân Việt của tất cả mọi thời đại, chứ chẳng riêng thời nào. Đó cũng là ước mơ của tất cả người Việt chúng ta.

Và anh nhắc lại:

– Xin nói rơ, là chín cái đầu rồng chứ không phải chín con rồng. Cũng là đặc trưng của nền văn hóa Á châu chúng ta nữa.

Tôi nghĩ, mỗi người nghệ sĩ đều có những “giấc mơ” của riêng ḿnh. Người nghệ sĩ thật sự, thường âm thầm nuôi những hoài băo lớn lao. C̣n có thực hiện được hay không lại là chuyện khác. Không phải là những kẻ chỉ hành động nhất thời, mưu cầu một chút danh lợi hoặc tiếng tăm, “ăn bám” trên những tên tuổi của người khác. Cũng không phải là người chỉ đắc chí với một tác phẩm nổi danh rồi ngồi đó… làm “thượng đế”, vuốt râu hoài cho đến bạc phếch. Nguyễn Thanh Thu c̣n hăng lắm, c̣n say sưa với những cái mới hơn, lạ hơn. Có thể cái sau không bằng cái trước, đă có không biết bao nhiêu nghệ sĩ danh tiếng, sáng tác những tác phẩm cuối đời dở hơn những tác phẩm đầu đời. Nhưng tâm hồn người nghệ sĩ luôn tràn đầy ước vọng mới là điều cần thiết. Nguyễn Thanh Thu đang có được sức sống mănh liệt đó. Rất có thể nó là sự “hoang tưởng” như anh Huy Phương đă nhận định. Và ngay chính chúng tôi, cũng thấy được điều này khi anh nói đến số tiền phải bỏ ra thực hiện tác phẩm của anh.

Tiền đâu và ai sẽ tài trợ để thực hiện?

Anh Nguyễn Thanh Thu tính toán: Bức tượng sẽ được mang tên “Cửu Long được mùa”, chiều cao 30m, chiều ngang tương ứng cân bằng với chiều cao. Tuy nhiên, xung quanh sẽ c̣n được tô điểm thêm những cảnh trí khác như hồ nước hoặc khung cảnh đồng quê, th́ chiều ngang chưa thể tính hết được lúc này.

Thực tế hơn, tôi hỏi:

– Có nghĩa là những “đồ trang trí” cho thêm phần “hoành tráng” tráng c̣n tùy thuộc vào ngân khoản sẽ có là bao nhiêu?

– Đúng thế. Có nhiều, làm nhiều. Cứ nói thẳng ra là “tiền nào của nấy”.

– Vậy khu đất anh cần cho bức tượng khổng lồ đó là bao nhiêu mét vuông?

Bái toàn đă có sẵn trong đầu nên anh nói ngay:

– Phải có một mẫu (1 ha).

– C̣n số tiền dự trù sẽ là bao nhiêu?

– Ít nhất là hai triệu rưởi đô la (USD) trở lên.

Đây là ngân khoản để dùng vào việc này anh đă nói với tôi và anh Thái Phương lần gặp nhau trước Tết, c̣n khi nói chuyện qua điện thoại với anh Huy Phương từ Cali gọi về th́ số tiền lại lớn hơn nhiều (5 triệu USD). C̣n đến khi tôi điện thoại lại cho anh vào ngày 1 tháng 3 vừa qua để xác nhận lại những điều cần nói th́ anh “hạ xuống” c̣n một triệu rưởi USD. Có lẽ trong đầu óc anh c̣n đang luẩn quẩn với sự tính toán này, chưa dứt khoát chăng? Hay là anh muốn nói “có nhiều làm nhiều, có ít làm ít” th́ ngân khoản đó từ 1 triệu 500 ngàn đến 5 triệu USD?
Con số nghe qua hơi “khủng”- nói theo kiểu chữ nghĩa bây giờ của các cô cậu tuổi “tin” ở Sài G̣n, xin tạm “dịch” là kinh khủng, ghê gớm, vĩ đại…

So với tầm vóc một tác phẩm điêu khắc để làm biểu tượng hoặc làm đẹp cho một vùng, một tỉnh, một lănh thổ th́ không có ǵ là nhiều. Người ta c̣n có thể làm những công tŕnh vĩ đại hơn mà… chẳng để làm ǵ cả, đôi khi chỉ là có cái làm để “ăn có”, xong rồi mặc cho thời gian tàn phá. Như làm một cái chợ, một cái trường, một khu dân cư, một lâu đài kỷ niệm vớ vẩn nhưng chẳng ai buồn đến. Chuyện đó xảy ra không ít. Vậy số tiền bỏ ra làm một bức tượng như của Nguyễn Thanh Thu đang mơ ước cũng không phải là nhiều.


Nhưng như Huy Phương đă phân tích, giấc mộng của nhà điêu khắc nổi danh này khó mà thực hiện được. Có thể gọi là “hoang tưởng”. Tôi đồng t́nh với nhận định này. Nhưng cứ để cho người nghệ sĩ được quyền mơ những giấc mơ của ḿnh.

V́ vậy nên theo ư muốn của anh, tôi thông báo đến độc giả ư định này. Có thể liên lạc với anh qua địa chỉ:

Nguyễn Thanh Thu, 76/68 Nguyễn Thượng Hiền, Phường 1, Quận Phú Nhuận. TP. Sài G̣n.
Điện thoại: 51.51.320. (Quán café Tượng Đá).

Vài nét chính về cuộc đời Nguyễn Thanh Thu
Chúng tôi đến bên bức tượng nhỏ Tiếc Thương, anh c̣n để bên những bức khác trên kệ. Đây là h́nh tượng lúc ban đầu của khi anh bắt tay vào sáng tác “Tiếc Thương” và được dựng tại Nghĩa Trang Quân Đội vào ngày 1-11- 1966. H́nh dung lại khung cảnh đó, tôi không khỏi bùi ngùi.

Trở ra sân, chúng tôi đă đứng trước bức tượng người thiếu nữ khỏe mạnh c̣n đang đứng đợi… những cái đầu rồng phun nước, mà chẳng biết đến bao giờ con rồng mới thức dậy để được hưởng những ṿi nước trong lành từ ḍng Cửu Long Giang.

Hỏi đến chuyện gia đ́nh, anh Thu cho biết: hiện nay anh đang sống cùng với vợ và 7 người con. Đă có 6 người lập gia đ́nh, có công ăn việc làm. Chỉ duy c̣n cô con gái út gần 30 tuổi chưa lập gia đ́nh là cháu Nguyễn Minh Kỳ Nữ. Theo anh th́ cháu rất giỏi sinh ngữ và ước mong có thể kiếm được việc làm hợp với khả năng ḿnh. Quán cà phê Tượng Đá cũng đủ sống. Anh nói gia đ́nh anh thừa hưởng lại của ông bà cha mẹ khu đất này rộng 3.000 m2.

Trước đây anh là sĩ quan QĐVNCH, cấp bậc sau cùng là Thiếu Tá thuộc ngành quân nhu, phụ trách tổng quát về các công tŕnh ở Sài G̣n và đặc trách về Nghĩa Trang Quân Đội.

Tôi hỏi anh có ư định ở hẳn lại Việt Nam với gia đ́nh anh không?

Anh cười:

– Nếu có một người nào đó yển trợ cho công tŕnh dựng tượng của tôi th́ tôi sẽ ở lại thực hiện nó cho đến cuối đời, không đi đâu nữa cả. Nhưng nếu không có người tài trợ, có lẽ tôi sẽ trở lại nơi định cư như những người khác thôi.
Tôi viết bài này chỉ có mục đích thông tin về người nghệ sĩ tài hoa đă làm nên một bức tượng Tiếc Thương để lại trong ḷng mọi người và anh có dịp tâm sự với bạn đọc.
Văn Quang

+++++

Kết:

(Trích)

Năm nay ông Thu chừng 84 tuổi sắp chầu thượng đế rồi, cũng có lẽ ông có tâm sự gia đình gì đó mình không biết, ông bị đánh nhiều rồi nên không bị đánh nưã, họ (VC)cũng để ông yên.



Monitor only (poster can delete own posting with password "delete")
Password:   

Share your opinion!
________________________

Post A Followup

Name:       E-Mail:
Subject:
Comments:
 MĂ£ đang dĂ¹ng: 

VIETUNI [V1.618] viết bởi Trần Anh Tuấn, lấy từ website chĂ­nh của Anh Tuấn


[ VSGardens Forum ]